Ukąszenie kleszcza choć bezbolesne, może wiązać się z ryzykiem wystąpienia groźnych chorób odkleszczowych. W 2025 roku ponad 8,5 tys. pacjentów z Dolnego Śląska zgłosiło się do lekarza POZ w związku z boreliozą – chorobą, która może prowadzić do powikłań neurologicznych i kardiologicznych. Rośnie liczba szczepień przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu.
Borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu, anaplazmoza, babeszjoza, tularemia to niektóre choroby przenoszone przez kleszcze. Kleszcze są małe i niepozorne, mogą mieć wielkość główki od szpilki. Możemy je spotkać praktycznie wszędzie, w lesie, parku, ogrodzie czy na spacerze z psem. Pierwsze osobniki stają się aktywne już na przełomie lutego i marca. Szczyt zachorowań na choroby odkleszczowe za chwilę się zacznie, bo przypada w wakacje: od początku czerwca do końca sierpnia. Latem więcej czasu spędzamy na zewnątrz, więc ryzyko ukłucia przez kleszcza roznoszącego choroby jest większe.
Kleszcze przenoszą choroby
Najczęściej kleszcze przenoszą boreliozę z Lyme (zwaną boreliozą). W ubiegłym roku na Dolnym Śląsku ponad 8,5 tys. pacjentów zgłosiło się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) z boreliozą. To duży wzrost w porównaniu do roku 2024 gdzie liczba ta, wyniosła niecałe 6,5 tysiąca.
Borelioza to choroba bakteryjna. Niewielki odsetek kleszczy jest nosicielami i nie każdy kontakt z zakażonym kleszczem powoduje zachorowanie, ale jeśli borelioza się rozwinie, może prowadzić do poważnych powikłań.
Choroba może rozwijać się w ciągu miesięcy, a nawet lat. Bezwzględnie trzeba ją leczyć. Dlatego już pierwsze objawy wymagają antybiotykoterapii. Nieleczona borelioza może prowadzić do wielu groźnych powikłań neurologicznych, zaburzeń serca czy chorób stawów.
Zdecydowanie rzadszą, ale bardziej niebezpieczną chorobą przenoszoną przez te małe pajęczaki jest kleszczowe zapalenie mózgu. W 2025 r. z jego powodu hospitalizowanych zostało blisko 50 Dolnoślązaków.
Szczepienia dają odporność
Profilaktyka chorób odkleszczowych to przede wszystkim ochrona ciała przed kleszczami, stosowanie repelentów, czyli preparatów odstraszających, szczepienia ochronne, a także jak najszybsze mechaniczne usuwanie kleszczy.
W przypadku kleszczowego zapalenia mózgu już w tej chwili jest możliwość skutecznego szczepienia ochronnego. Można się na nie zgłosić do poradni POZ, a w przypadku dorosłych szczepienie można wykonać także w aptekach, które mają podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Lekarz rodzinny lub farmaceuta bezpłatnie zakwalifikuje do szczepienia, wystawi receptę i poda preparat, natomiast koszt szczepionki musimy pokryć z własnych środków.
W 2025 roku w aptekach przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu zaszczepiło się 300 osób z województwa dolnośląskiego, z kolei od początku tego roku do chwili obecnej szczepienie wykonało już blisko 800 osób. Zaszczepić się można w ponad 160 aptekach na terenie Dolnego Śląska.
Obecnie badacze pracują także nad szczepionką przeciw boreliozie. Prace są zaawansowane i budzą nadzieję na przyszłość. Jednak w tej chwili podstawową profilaktyką jest mechaniczna ochrona przed ukłuciami kleszczy i czujność.
Usuń kleszcza jak najszybciej
Jeżeli zauważmy kleszcza wkłutego w skórę usuńmy go jak najszybciej. Im dłużej kleszcz ma kontakt z krwią człowieka, tym większe jest ryzyko zakażenia. Po 36 godzinach od momentu wkłucia w skórę ryzyko zakażenia chorobą znacznie wzrasta. Dlatego tak ważne jest dokładne oglądanie całego ciała, w tym skóry głowy, po powrocie z wycieczki, pikniku czy zwykłej zabawy w parku.
Każda sytuacja w której zostaniemy ukąszeni przez kleszcza wymaga szczególnej uwagi, ale też zachowania spokoju. W aptekach są dostępne narzędzia do skutecznego i samodzielnego usuwania kleszczy. Wszystkie z nich gwarantują bezpieczne uchwycenie kleszcza blisko skóry i wyciągnięcie go. Po usunięciu należy umyć i zdezynfekować skórę. Odpowiednie preparaty najlepiej mieć stale przy sobie w podróżnej lub domowej apteczce.
Pamiętajmy, aby kleszcza nie wyciągać palcami, nie rozgniatać, nie wyciskać, nie wykręcać, nie przypalać, nie usuwać igłą ani nie smarować tłustymi substancjami lub innymi chemikaliami.
Kiedy po pomoc do lekarza?
Porady lekarza mogą wymagać sytuacje, w których wystąpiło zaczerwienie i/lub obrzęk, w miejscu wkłucia i/lub wokół niego po całkowitym lub niecałkowitym usunięciu kleszcza (w sytuacjach, gdy pozostał duży fragment), wystąpiły nagłe i inne poważne objawy wysoka gorączka,
nudności i wymioty, bóle głowy lub objawy neurologiczne.
Jeśli lekarz zadecyduje o konieczności interwencji chirurgicznej, otrzymasz odpowiednie skierowanie na dalsze leczenie.
Więcej informacji jest dostępnych w Poradniku Pacjenta od NFZ: https://www.nfz.gov.pl//poradnik-pacjenta-nie-lekcewaz-ukaszenia-kleszcza.
Źródło: Narodowy Fundusz Zdrowia